HNV-LINK νέο Έργο

Στις αρχές Απριλίου 2016 το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας (Εργαστήριο Αγροτικού Χώρου) ξεκίνησε την υλοποίηση του ευρωπαϊκού προγράμματος «HNV LINK : Γεωργία Υψηλής Φυσικής Αξίας – Μάθηση, Καινοτομία και Γνώση». Το πρόγραμμα συνολικού προϋπολογισμού 2,2 εκ € απονεμήθηκε σε δίκτυα που γεφυρώνουν το κενό της έρευνας και της καινοτομίας στη γεωργία, στη δασοκομία, στις αγροτικές περιοχές.

          

Εισαγωγή

Ενθάρρυνση της καινοτομίας σε αγροτικές περιοχές που φημίζονται για τις εξαιρετικές φυσικές και πολιτιστικές αξίες τους στο πλαίσιο του HORIZON 2020

Το μεγαλύτερο μέρος της γεωργίας HNV στην Ελλάδα βρίσκεται σε περιοχές με φυσικά μειονεκτήματα. Ο κίνδυνος εγκατάλειψης των ευεργετικών πρακτικών ή ακόμα και των περιοχών φαίνεται ότι επιτείνεται από τους κανόνες εφαρμογής της νέας ΚΑΠ για τους ξυλώδεις βοσκοτόπους. Ο συνδυασμός των παραδοσιακών πρακτικών με καινοτόμο σκέψη και πράξη εμφανίζεται απαραίτητος αφού οι πρακτικές δεν φαίνονται να είναι οικονομικά βιώσιμες

 

Στις αρχές Απριλίου 2016 το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας (Εργαστήριο Αγροτικού Χώρου) ξεκίνησε την υλοποίηση του ευρωπαϊκού προγράμματος «HNV LINK : Γεωργία Υψηλής Φυσικής Αξίας – Μάθηση, Καινοτομία και Γνώση». Το πρόγραμμα συνολικού προϋπολογισμού 2,2 εκ € απονεμήθηκε σε δίκτυα που γεφυρώνουν το κενό της έρευνας και της καινοτομίας στη γεωργία, στη δασοκομία, στις αγροτικές περιοχές. [1]

 

Περιοχές Υψηλής Φυσικής Αξίας σε κίνδυνο σε Ευρώπη και Ελλάδα

Οι αγροτικές εκτάσεις Υψηλής Φυσικής Αξίας στην Ευρώπη περιλαμβάνουν περιοχές όπου η γεωργική δραστηριότητα υποστηρίζει ή συνδέεται με εξαιρετικά υψηλή βιοποικιλότητα. Αυτές οι αγροτικές εκτάσεις είναι σημαντικές διότι διαθέτουν πλούσιο πολιτιστικό απόθεμα, έχουν ικανότητα παραγωγής ποιοτικών προϊόντων και δημιουργίας αγροτικής απασχόλησης και αποτελούν περιοχές προτεραιότητας όσον αφορά τη διατήρηση της ευρωπαϊκής γεωργίας.

Η εγκατάλειψη, υποβάθμιση και οικονομική και κοινωνική περιθωριοποίηση αποτελούν τις βασικές μακροχρόνιες απειλές των συστημάτων παραγωγής, εκτατικών και φιλικών προς το περιβάλλον. Το διακύβευμα για αυτές τις εκτάσεις αποτελεί η ενίσχυση της κοινωνικής-οικονομικής βιωσιμότητας διατηρώντας παράλληλα τις φυσικές αξίες τους συμπεριλαμβανομένων και των οικοσυστημικών υπηρεσιών που προσφέρουν στην κοινωνία.[2]

Η γεωργική γη που καλύπτεται από γεωργικά συστήματα υψηλής περιβαλλοντικής αξίας (HNV) το 2008 ανερχόταν σε 73,3% του συνόλου της ΧΓΕ της Ελλάδας (Common Monitoring and Evaluation System- Context indicator- 37). Τα γεωργικά συστήματα υψηλής αξίας στην Ελλάδα, συναντώνται κυρίως σε ημιορεινές, ορεινές και νησιωτικές περιοχές. Οι χαμηλής έντασης δενδροκαλλιέργειες και τα μικτά γεωργοκτηνοτροφικά συστήματα, με τον πολυτεμαχισμό και την παρουσία αναβαθμίδων με ξηρολιθοδομές, σε συνδυασμό με γεωργικές πρακτικές όπως η αμειψισπορά, η αγρανάπαυση, αλλά και τα εκτεταμένα βοσκοτόπια και η μετακίνηση των κοπαδιών,  συντηρούν μεγάλη ποικιλία ειδών χλωρίδας και πανίδας,  συμβάλλοντας κατ’ αυτό τον τρόπο στη δημιουργία ενός μωσαϊκού μεγάλης ποικιλότητας. Πέραν αυτών σημαντικό ρόλο στην προστασία της βιοποικιλότητας διαδραματίζουν και οι τεχνητοί υγρότοποι που δημιουργούνται από την κατάκλιση των ορυζώνων. Η γεωργική δραστηριότητα που ασκείται στις περιοχές με φυσικούς περιορισμούς (78,1% της ΧΓΕ, (Common Monitoring and Evaluation System- Context indicator 32,) ευνοεί τη διατήρηση της υψηλής βιοποικιλότητας και έχει διαμορφώσει, με την πάροδο του χρόνου, τοπία με πλούσια βιοποικιλότητα. Έχει υπολογισθεί ότι το 92% των βοσκοτόπων και το 84% των καλλιεργειών, που περιλαμβάνονται σε γεωργικά συστήματα ΥΦΑ, βρίσκεται εντός των εν λόγω περιοχών. Η γεωργία στις περιοχές αυτές εμφανίζεται λιγότερο παραγωγική και με αυξημένα κόστη για τους γεωργούς, και επομένως παρουσιάζουν μεγάλο κίνδυνο εγκατάλειψης της γεωργικής γης. Από την άλλη πλευρά, στις  περιοχές όπου είναι εφικτή η εντατικοποίηση της γεωργικής δραστηριότητας αυτή αποτελεί μια απτή και ελκυστική εναλλακτική λύση για τους παραγωγούς. Είναι αξιοσημείωτο, ότι οι νέοι κανόνες εφαρμογής της ΚΑΠ, φαίνεται να δημιουργούν πρόσθετες δυσκολίες στις προσπάθειες διατήρησης αυτών των περιοχών.

 

Η καινοτομία είναι απαραίτητη για περιοχές της υπαίθρου με κληρονομιά εξαιρετικής αξίας

“Το ερευνητικό πρόγραμμα HNV LINK μας προσφέρει τη δυνατότητα να συμβάλλουμε στη διατήρηση παραδοσιακών πρακτικών που αποδείχθηκαν ευεργετικές για τη βιοποικιλότητα και το περιβάλλον, με την εισαγωγή καινοτόμων μορφών συντονισμού και δράσης» εξηγεί ο Δρ Βλάχος Γεώργιος. Ο Δρ Γούσιος θεωρεί από την πλευρά του ότι «η ιδιαιτερότητα του προγράμματος HNV-Link σε σχέση με τις μέχρι σήμερα προσεγγίσεις των περιοχών HNV έγκειται στο γεγονός ότι ρίχνει ιδιαίτερο βάρος στο ρόλο των αγροτικών συστημάτων HNV και αναζητά εκείνες τις καινοτομίες που θα επιτρέψουν τη συνέχιση της συνεισφοράς τους στη διαχείριση αυτών των περιοχών. Το ενδιαφέρον για πρακτικά και καινοτόμα αποτελέσματα θα πρέπει κανείς να το αναζητήσει στο γεγονός ότι για την προώθηση των παραπάνω στόχων συμμετέχουν φορείς και ερευνητές από 13 ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό το δυναμικό θα κινητοποιήσει και θα ανταλλάξει εμπειρίες και θα προτείνει εφαρμογές αντλώντας από ένα σημαντικό σε εύρος ευρωπαϊκό απόθεμα κληρονομημένων πρακτικών αλλά και καινοτόμων ιδεών και λύσεων στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν αυτά τα περιθωριοποιημένα αγροτικά συστήματα HNV».

 

Ο Δρ François Lerin, συντονιστής του δικτύου HNV LINK, ερευνητής στο Διεθνές Κέντρο Ανώτατων Μεσογειακών Αγρονομικών Σπουδών (Γαλλία), δηλώνει «είμαι πολύ περήφανος για τη δέσμευση του δικτύου μας να συμβάλλει στη διατήρηση των ισχυρών δεσμών μεταξύ της γεωργίας και του περιβάλλοντος από τη μια, και να εστιάσει σ’ αυτό το ζήτημα αναλυτικά και πρακτικά από την άλλη».

 

Το δίκτυο HNV-Link αποτελείται από 13 εταίρους.[3] Κατά την περίοδο 2016-2018, το δίκτυο θα εστιάσει στη συλλογή, ανάπτυξη, μεταφορά και διάδοση καινοτομικών λύσεων όλων των ειδών στήριξης των περιοχών υψηλής φυσικής αξίας (ΥΦΑ) ενισχύοντας την κοινωνικο-οικονομική βιωσιμότητα και περιβαλλοντική αποτελεσματικότητα. Οι γεωργικές γαίες ΥΦΑ αποτελούν ένα τύπο περιθωριοποιημένων εκτάσεων στη συμβατική έρευνα και ανάπτυξη και οι ανάγκες τους για καινοτομία και λύσεις σπάνια έχουν αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης στα ακαδημαϊκά φόρα (forum). Αυτό το θεματικό δίκτυο λειτουργεί τόσο σε τοπικό όσο και διακρατικό επίπεδο και στοχεύει με τρόπο πρωτοποριακό να ενώσει αγρότες, φορείς καινοτομίας και έρευνας στο πλαίσιο του οράματος καινοτομίας της ΕΕ.

 

Μεταξύ των σημαντικών αποτελεσμάτων του έργου είναι η δημιουργία ενός άτλαντα εφαρμόσιμων καινοτομιών στις αγροτικές περιοχές υψηλής φυσικής αξίας (HNV). Για την προώθηση της αμοιβαίας μάθησης θα πραγματοποιηθούν ανταλλαγές παραγωγών και φορέων στο πλαίσιο “Έκθεσης Καινοτομίας”. Τέλος, το δίκτυο HNV-Link θα εντοπίσει το υπάρχον εκπαιδευτικό υλικό και θα παρουσιάσει σε εκπαιδευτικούς και φοιτητές τις έννοιες, προκλήσεις και ευκαιρίες των υψηλής φυσικής αξίας περιοχών.

 

Η συνεισφορά του Εργαστηρίου Αγροτικού Χώρου βασίζεται στην εμπειρία που αποκτήθηκε τα τελευταία χρόνια από τη δημιουργία ενός εδαφικού κλάστερ μικρών γαλακτοκομικών εδαφικών περιοχών με έντονο χαρακτήρα HNV. Επινοήθηκαν και εφαρμόστηκαν στην πράξη μια σειρά από καινοτομικές ιδέες τόσο τεχνολογικές όσο και οργανωτικές με στόχο τη στήριξη των ποιμενικών αιγοπροβατοτροφικών εκμεταλλεύσεων και την ανάδειξη του ρόλου τους στην αειφόρα σχέση ανθρώπου, φύσης και ζώων.

 

Για περισσότερες πληροφορίες παρακαλώ επικοινωνήστε με :

Σε εθνικό επίπεδο : Δρ Γούσιος Δημήτρης, Καθηγητής, Εργαστήριο Αγροτικού Χώρου, Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.">dngoussios@gmail.com τηλ: 00302421074463

σε επίπεδο διακρατικής δικτύωσης: Dr Iryna Herzon, καθηγήτρια, Τμήμα Γεωπονικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Ελσίνκι

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.; 040 5330946

 

[1] H2020-ISIB-2015-1. “Μείωση του χάσματος έρευνας και καινοτομίας: ο κρίσιμος ρόλος των υπηρεσιών υποστήριξης της καινοτομίας και της ανταλλαγής γνώσεων». Παρά τη συνεχή παραγωγή γνώσης από επιστημονικά έργα, τα αποτελέσματα της έρευνας συχνά αξιοποιούνται και εφαρμόζονται στην πράξη ανεπαρκώς ενώ δεν χρησιμοποιούνται και δεν διαχέονται καινοτόμες ιδέες. Η συνεργασία μεταξύ της έρευνας και των υπηρεσιών «γεωργικών εφαρμογών» καθώς και των γεωργών και άλλων φορέων της εφοδιαστικής αλυσίδας είναι ζωτικής σημασίας για την έρευνα που στοχεύει στην καινοτομία. Ως εκ τούτου, οι μηχανισμοί και τα δίκτυα τα οποία ενθαρρύνουν την διάδραση και την ανταλλαγή γνώσεων, πρέπει να αναπτυχθούν με σκοπό τη βελτιστοποίηση της χρήσης των πόρων και την ενίσχυση της μετάβασης προς την έρευνα για την καινοτομία.

Τα σχέδια πρέπει να εμπλέκουν επιστημονικούς και παραγωγικούς φορείς και να διευκολύνουν την ανταλλαγή των υφιστάμενων γνώσεων σχετικών με καινοτόμες προσεγγίσεις στον τομέα της γεωργίας, της εφοδιαστικής αλυσίδας, καθώς και των περιοχών της υπαίθρου. Θα πρέπει τα σχέδια αυτά να συμβάλλουν στην εφαρμογή υφιστάμενων ερευνών και να αντλήσουν δημιουργικές ιδέες από την τοπική κλίμακα. Μέθοδοι για την παραγωγή έρευνας προσανατολισμένη στην καινοτομία θα πρέπει να προωθηθούν λαμβάνοντας υπόψη την ποικιλομορφία των περιοχών, της γεωργίας και των αγρο-διατροφικών συστημάτων της Ευρώπης.

 

[2] Η σημασία της γεωργίας χαμηλής έντασης για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας σε όλη την Ευρώπη αναγνωρίστηκε από τις αρχές του 1990 και επινοήθηκε η έννοια των Υψηλής Φυσικής Αξίας αγροτικών εκτάσεων. Αποτελεί υψηλή προτεραιότητα στην Αγροτική Πολιτική της ΕΕ σε  επίπεδο κάθε χώρας μέλους, ο εντοπισμός και η παρακολούθηση της έκτασης και της κατάστασης των Υψηλής Φυσικής Αξίας γεωργικών εκτάσεων. Στην Ελλάδα παρατηρείται μια πρόσθετη πίεση προς αυτές τις περιοχές, η οποία συνδέεται με τις αλλαγές χρήσης γης που προκαλούν ο τουρισμός και το φαινόμενο της δεύτερης κατοικίας.

 

[3] Εταίροι:

*       Διεθνές Κέντρο Ανωτάτων Μεσογειακών Αγρονομικών Σπουδών – Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο του Μοντπελιέ CIHEAM-IAMM (Γαλλία) – Συντονιστής

*       Ευρωπαϊκό Φόρουμ για τη Διατήρηση της Φύσης και της Ποιμενικής Κτηνοτροφίας (EFNCP), Ηνωμένο Βασίλειο

*       Ινστιτούτο Γεωργικών και Περιβαλλοντικών Επιστημών της Μεσογείου   Πανεπιστήμιο της Evora, Πορτογαλία

*       Πανεπιστήμιο Γεωπονικών Επιστημών και Κτηνιατρικής– Cluj  Napoca, Ρουμανία 

*       Εταιρεία για την Εδαφική και Περιβαλλοντική Ευημερία, STEP, Βουλγαρία

*       Διοικητικού Συμβούλιο County της Västra Götaland, Σουηδία

*       Εφαρμογή Επιστημών της Δράσης (AScA), Γαλλία

*       Ινστιτούτο Sligo,  Τμήμα Περιβαλλοντικών Επιστημών, Ιρλανδία

*       Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας- Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης, Ελλάδα

*       Πανεπιστήμιο Ελσίνκι, Τμήμα Γεωπονικών Επιστημών, Φιλανδία

*       Ομάδα Τοπικής Δράσης LAG 5, Κροατία

*       Παρατηρητήριο Φυσικών Χώρων Languedoc-Roussillon, Γαλλία

*       Ίδρυμα entretantos, Ισπανία

 

 [4]

Το Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ασχολείται με τα ζητήματα προστασίας και διαχείρισης των περιοχές HNV της ελληνικής υπαίθρου με ιδιαίτερη έμφαση στις περιοχές Natura και τα εθνικά και περιφερειακά πάρκα εστιάζοντας στα ζητήματα χωροταξικού σχεδιασμού αλλά και στις μορφές διαχείρισης στο εσωτερικό τους. Στο πλαίσιο αυτό, το Εργαστήριο Αγροτικού Χώρου συμβάλλει πιο συγκεκριμένα στα θέματα οργάνωσης και λειτουργίας των παραγωγικών συστημάτων αλλά και εντοπισμού και ανάδειξης των εδαφικών πόρων αυτών των περιοχών HNV.

Το Εργαστήριο Αγροτικού Χώρου έχει μακρόχρονη δράση στο πεδίο του αγροτικού χώρου, διαθέτει ένα ευρύ δίκτυο συνεργασιών με πανεπιστημιακά εργαστήρια της Ελλάδας και του εξωτερικού, με δημόσιες υπηρεσίες, τοπικές αναπτυξιακές δομές και παραγωγικούς φορείς και αγρότες. Το πρόγραμμα HNV Link προσφέρει τη δυνατότητα να συμβάλλουμε σε μια πιο ολοκληρωμένη διάγνωση των τοπικών οικολογικών και κοινωνικο-οικονομικών συνθηκών που χαρακτηρίζουν τις περιοχές HNV αλλά και να αναζητήσουμε λύσεις και να διαμορφώσουμε προτάσεις για την υποστήριξη των αγροτικών συστημάτων HNV σ’ αυτές τις περιθωριοποιημένες περιοχές. Για την προώθηση αυτού του στόχου βασιζόμαστε στη δυνατότητά μας να συνδυάσουμε την έρευνα πεδίου και μεθοδολογικά και τεχνολογικά εργαλεία που έχουμε αναπτύξει με τις υφιστάμενες  και δυνητικές καινοτομίες προσβλέποντας στην ιδιαίτερη συνεισφορά των ευρωπαίων εταίρων μας.

Συμμετοχή του Εργαστηρίου Αγρτοτικού Χώρου του ΤΜΧΠΠΑ

Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας συμμετέχει στο πρόσφατα εγκεκριμένο ευρωπαϊκό πρόγραμμα HNV-LINK H2020.

Το έργο του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας σχετικό με τη γεωργία Υψηλής Φυσικής Αξίας ενισχύεται από το αναγνωρισμένου κύρους πρόγραμμα Horizon 2020 με ακρωνύμιο HNV-Link που σημαίνει «Γεωργία Υψηλής Φυσικής Αξίας : Μάθηση, Καινοτομία και Γνώση». Πρόκειται για μια κοινοπραξία 13 εταίρων, η οποία προέρχεται από την Ευρωπαϊκή Σύμπραξη Καινοτομία (ΕΣΚ) για τη γεωργία Υψηλής Φυσικής Αξίας. Το έργο ξεκίνησε τον Απρίλιο 2016 και θα διαρκέσει τρία (3) έτη με προϋπολογισμό 2,2 Μ€ για το σύνολο της κοινοπραξίας.

Το έργο δικτύωσης θα εστιαστεί στις καινοτομίες που υποστηρίζουν τα παραγωγικά συστήματα και κοινότητες Υψηλής Φυσικής Αξίας συμβάλλοντας ταυτόχρονα στη βελτίωση της «κοινωνικο-οικονομικής βιωσιμότητας» και την «περιβαλλοντική αποτελεσματικότητά» τους. Μια ομάδα «περιοχών μάθησης» θα αξιοποιηθεί για να αξιολογήσει παραδείγματα και ελλείμματα καινοτομίας, καινοτομίας όχι μόνο σε τεχνικά και εμπορικά θέματα αλλά επίσης κοινωνικά, θεσμικά και θέματα πολιτικής. Υπάρχει επίσης ένα φιλόδοξο σχέδιο διάδοσης αποτελεσμάτων για την συμμετοχή ομάδων παραγωγών, ερευνητών και άλλων δρώντων εκτός από τις 10 περιοχές μάθησης. Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας είναι υπεύθυνο για την εφαρμογή του προγράμματος HNV-Link στη Θεσσαλία.

Το έργο θα υποστηρίξει πρακτικές δραστηριότητες (όπως ανταλλαγές επισκέψεων) για τις οποίες ενδιαφέρονται σημαντικά οι παραγωγοί. Ένα από τα κύρια αποτελέσματα θα είναι ένας Άτλας εφαρμόσιμων καινοτομιών στις περιοχές με γεωργία Υψηλής Φυσικής Αξίας. Το έργο θα διοργανώσει «Φόρουμ-Έκθεση Καινοτομίας» για να προωθήσει την αμοιβαία μάθηση. Τέλος το δίκτυο HNV-Link θα εντοπίσει το υπάρχον εκπαιδευτικό υλικό και θα παρουσιάσει σε εκπαιδευτικούς και φοιτητές τις έννοιες, προκλήσεις και ευκαιρίες των Υψηλής φυσικής Αξίας Περιοχών. Η ιστοσελίδα του έργου και άλλοι δίοδοι επικοινωνίας θα τεθούν σε λειτουργία από τα μέσα του 2016.

Αν θέλετε να ενημερώνεστε και να παρακολουθείτε το έργο, μπορείτε να επικοινωνείτε με το άτομο επικοινωνίας σε επίπεδο Ελλάδας: Γούσιος Δημήτρης (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.">dngoussios@gmail.gr) και σε επίπεδο δικτύου: Irina Herzon (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.">herzon@mappi.helsinki.fi)

Συντονιστής δικτύου HNV-Link:

*        Διεθνές Κέντρο Ανωτάτων Μεσογειακών Αγρονομικών Σπουδών – Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο του Μοντπελιέ CIHEAM-IAMM (Γαλλία) – Συντονιστής

Εταίροι δικτύου HNV-Link:

*        Ευρωπαϊκό Φόρουμ για τη Διατήρηση της Φύσης και της Ποιμενικής Κτηνοτροφίας (EFNCP), Ηνωμένο Βασίλειο

*        Πανεπιστήμιο της Evora- Ινστιτούτο Γεωργικών και Περιβαλλοντικών Επιστημών της Μεσογείου, Πορτογαλία

*        Πανεπιστήμιο Γεωπονικών Επιστημών και Κτηνιατρικής στην Cluj  Napoca, Ρουμανία 

*        Εταιρεία για την Εδαφική και Περιβαλλοντική Ευημερία (STEP), Βουλγαρία

*        Διοικητικό Συμβούλιο County της Västra Götaland, Σουηδία

*        Εφαρμογή Επιστημών της Δράσης (AScA), Γαλλία

*        Τεχνολογικό Ινστιτούτο Sligo,  Τμήμα Περιβαλλοντικών Επιστημών, Ιρλανδία

*        Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας- Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης-Εργαστήριο Αγροτικού Χώρου, Ελλάδα

*        Πανεπιστήμιο Ελσίνκι, Τμήμα Γεωπονικών Επιστημών, Φιλανδία

*        Ομάδα Τοπικής Δράσης LAG 5, Κροατία

*        Παρατηρητήριο Φυσικών Χώρων Languedoc-Roussillon, Γαλλία

*        Ίδρυμα entretantos, Ισπανία